گفتند نى كه ترسا باشيد . تَهْتَدُوا حتى ترشدوا الى الصواب گفتند اين‌چنين باشيد تا راه يابيد سوى حق و راه بريد قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً قل يا محمد لا يكون « 1 » يهوديا و لا نصرانيا بل نتّبع ملّة إبرهيم طريقة ابرهيم و شريعته حنيفا الّذى كان مايلا عن الاديان كلّها مقبلا على الايمان و ما كان من المشركين ( 129 ) لم يكن ابرهيم من جملة المشركين . گفت : بگوى يا محمد مر جهودان را و ترساآن را كه ما نه جهود باشيم و نه ترسا بَلْ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً . پارسى ملت كيش باشد جز كه ملت ابرهيم نگاه داريم « 2 » و آن دين مسلمانيست ازيرا كه ابرهيم حنيف بود . حنيف آن بود كه از همه كيشها روى برگردانيده دارد و روى به مسلمانى آورده باشد و باز گروهى گفتند هر جاى كه در قرآن ايزد تعالى ابرهيم را حنيف خوانده است بىآنكه مسلم با وى ياد كرده است بدان حنيف ، مسلمان خواسته است و هرجا كه حنيف و مسلم ياد كرده است مسلم خود مسلمان باشد و حنيف حاجى باشد وَ ما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ و نبود ابرهيم عليه السّلام از مشركان و بت‌پرستان قُولُوا آمَنَّا بِاللَّهِ ثمّ علّم المؤمنين مجرى التّوحيد پس مسلمانان را درآموخت كه روش توحيد چگونه است و بر چيست و چه گويند پيش جهودان و ترساآن گفت قُولُوا آمَنَّا بِاللَّهِ بانّه واحد لا شريك له « 3 » وَ ما أُنْزِلَ إِلَيْنا اى و بما انزل الى نبيّنا محمّد - صلّى اللّه عليه و سلم - « 4 » وَ ما أُنْزِلَ إِلى إِبْراهِيمَ و آمنّا بابرهيم و ما انزل اليه من الصّحف « 5 » گفت يا امت محمد بگوييد كه ما بگرويديم به ابرهيم و به هرچه از خداوند تعالى به ابرهيم آمد وَ إِسْماعِيلَ و آمنّا باسماعيل [ 77 ]

--> ( 1 ) . ظ : لا نكون . ( 2 ) . حاشيه : اى كى روش او اندر دين خداى عز و جل نگاه داريم . ( 3 ) . حاشيه : گفت بگوييد كه ما بگرويديم كه خداى تعالى يكى است و مرو را انباز نيست . ( 4 ) . حاشيه : و بگرويديم به محمد پيغامبر ما و به هرچ از خداوند تعالى سوى وى آمد . ( 5 ) . ظ : من الصحف به ضم حاء .